26.05.2021 Długo oczekiwana uchwała NSA – koniec z instrumentalnym wszczynaniem spraw karnych skarbowych w celu zawieszenia biegu przedawnienia

Za sprawą Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej NSA) naganna praktyka masowego, „profilaktycznego” wszczynania postępowań karnych skarbowych wszędzie tam, gdzie istnieje ryzyko przedawnienia zobowiązania podatkowego, w końcu zostanie wreszcie ukrócona.

Enodo

24 maja 2021 roku NSA podjął uchwałę w składzie 7 sędziów (sygn. akt I FPS 1/21), w której wskazał, że w świetle przepisów prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej przepisów o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia sprawy karnej skarbowej (art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Ordynacji podatkowej) mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji.
Uchwała NSA została podjęta na kanwie zaobserwowanych rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczących możliwości kontroli sądowej wystąpienia skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia sprawy karnej skarbowej.

Część składów sądów administracyjnych (w szczególności NSA, choć z pewnymi wyjątkami) przyjmowało, że możliwe i konieczne jest kontrolowanie przez sąd administracyjny, czy organ podatkowy nie odwołał się do wszczęcia postępowania karnoskarbowego w sposób stanowiący nadużycie prawa, tj. czy nie doszło do instrumentalnego wykorzystywania art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej ze względu na wszystkie okoliczności sprawy podatkowej.

Niestety pozostała część składów orzekających sądów administracyjnych uważała do tej pory, że sądy administracyjne nie powinny zajmować się tym zagadnieniem, albowiem pozostaje to poza kognicją sądu administracyjnego.

Dlaczego ta uchwała jest tak ważna?

NSA potwierdził w uchwale, że sąd administracyjny jest uprawniony, a nawet obowiązany do zbadania, czy w danej sprawie wystąpił skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego. W konsekwencji nie jest dopuszczalne przyjmowanie automatyzmu, który wywołuje korzystne skutki dla Skarbu Państwa (w postaci zawieszenia biegu przedawnienia) i jednocześnie – niekorzystne skutki dla podatnika. Ten ostatni ma bowiem prawo oczekiwać, że po upływie terminu przedawnienia jego zobowiązanie podatkowe wygaśnie.

Z tego właśnie względu uchwała NSA ma bardzo istotne znaczenie dla wszystkich tych podatników, którzy doświadczyli, doświadczają lub doświadczą instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, aby możliwe było wydanie decyzji w I i/lub II instancji po upływie standardowego, ustawowego terminu przedawnienia.  

Uchwała NSA w jednoznaczny sposób wskazuje kierunek dla innych składów sądów administracyjnych. W każdej sprawie, w której doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, na skutek wszczęcia w sprawie postępowania karnego skarbowego, sąd administracyjny jest zobowiązany badać, czy organ podatkowy nie nadużył prawa, ponieważ to zagadnienie jest objęte kognicją sądu administracyjnego. W wyniku tej uchwały pewien zakres działalności administracji skarbowej nie będzie już pozostawał poza kontrolą sądu administracyjnego ani jakiegokolwiek innego sądu. Uchwała NSA ma ogólną moc wiążącą, tj. będzie wiążąca dopóki nie zostanie podjęta uchwała zmieniająca wykładnię przepisów przedstawioną w przez NSA.

Wzmocnienie pozycji podatników

Stanowisko przyjęte przez NSA w uchwale zasługuje na pełne uznanie i aprobatę. Sąd administracyjny powinien przeciwdziałać nadużywaniu prawa przez organy administracji publicznej, w tym przez organy podatkowe. W obecnej rzeczywistości jest to o tyle istotne, że w odczuciu społecznym tego typu działania przywracają obywatelom wiarę w wymiar sprawiedliwości oraz pokazują, do czego w istocie władza sądownicza, a w tym przypadku pion sądownictwa administracyjnego, została ustanowiona. Należy pamiętać, że podatnicy mają określone prawa, które powinny być przestrzegane. W przypadku, kiedy organ podatkowy nadużywa prawa, podatnicy powinni uzyskać ochronę prawną, której zakres został właśnie przez NSA potwierdzony.

Oczekując na uzasadnienie pisemne uchwały NSA, zachęcamy do kontaktu wszystkie zainteresowane osoby, które opisany powyżej problem dotyczy.

 

Andrzej Wapowski, Radca prawny, Senior Associate w ENODO Advisors.

Pozostałe aktualności

27.05.2021

Webinarium: VAT a kary umowne i odszkodowania w branży budowlanej

Serdecznie zapraszamy na bezpłatne szkolenie poświęcone tematyce opodatkowania VAT-em kar umownych i odszkodowań w branży budowlanej. Z naszych obserwacji wynika, że zagadnienie to budzi wiele wątpliwości i praktycznych problemów, dlatego w trakcie spotkania omówimy nie tylko aspekty prawne, ale przede wszystkim skoncentrujemy się praktycznych przypadkach.

Enodo
04.05.2021

Komu opłaca się pozostanie w spółce komandytowej – cz. 2

Objęcie spółki komandytowej opodatkowaniem CIT spowodowało ożywiony ruch na rynku restrukturyzacji spółek komandytowych (o zmianach pisaliśmy w I cz. artykułu). Wielu wspólników z obawy przed podwójnym opodatkowaniem zysków wypracowanych przez spółkę, stara się zrestrukturyzować swoją działalność. Są jednak i tacy, dla których optymalnym rozwiązaniem może okazać się kontynuacja działalności w dotychczasowej formie.

Enodo
08.04.2021

Webinarium: STRATEGIA PODATKOWA 2021. Jak się przygotować?

Serdecznie zapraszamy na webinarium poświęcone sporządzaniu i publikowaniu informacji o realizowanej strategii podatkowej. Przepisy, które weszły w życie 1 stycznia br. nałożyły na dużych podatników obowiązek raportowania, i to już za ubiegły, tj. 2020 rok.

Enodo
25.02.2021

Ceny transferowe, cz. 2 – rozliczenia za 2021 r.

W poprzednim artykule wskazaliśmy na co zwrócić uwagę w kontekście rozliczeń z podmiotami powiązanymi, dotyczących ubiegłego roku. W tej części przybliżamy najważniejsze zmiany w przepisach z zakresu cen transferowych, które weszły w życie w styczniu 2021 r.

Enodo
03.11.2020

Konfiskata prewencyjna: udowodnij własną „niewinność”

Jak wynika z pierwszej części artykułu o konfiskacie prewencyjnej, planowane rozwiązanie z jednej strony wpisuje się w pewien trend zmian w przepisach karnych i karno-skarbowych, stanowiąc niejako domknięcie systemu konfiskaty. Z drugiej strony, ten nowy instrument mający  przeciwdziałać ukrywaniu majątku pochodzącego z przestępstwa, może zawierać rozwiązania, które będą trudne do pogodzenia z podstawowymi zasadami praworządności oraz standardami ochrony podstawowych praw i wolności konstytucyjnych jednostki.

Enodo
23.10.2020

SLIM VAT: nowe zasady ujmowania faktur korygujących

Jednym z rozwiązań upraszczających rozliczenia VAT w projekcie SLIM VAT[1] jest zmiana zasad ujmowania faktur korygujących zmniejszających oraz wprowadzenie do ustawy zasad ujmowania korekt zwiększających.

Enodo