23.06.2021 Należyta staranność w świetle objaśnień MF

Pojęcie należytej staranności nie jest sprecyzowane w przepisach. Ustawodawca nie wskazuje konkretnych działań, które powinny zostać powzięte, ani informacji, które należy weryfikować. Pewne wskazówki w zakresie domniemania oraz należytej staranności, o których mowa w art. 11o ust. 1b Ustawy o CIT wynikają z objaśnień podatkowych MF.

Enodo

12 marca Ministerstwo Finansów opublikowało projekt objaśnień podatkowych w zakresie domniemania oraz należytej staranności, o których mowa w art. 11o ust. 1b Ustawy o CIT. W ramach projektowanych objaśnieniach MF zostawił furtkę do szerokiej interpretacji terminu „należytej staranności” tłumacząc: „można oprzeć się na wszystkim, co może przyczynić się do wyjaśnienia tych okoliczności i jednocześnie nie jest sprzeczne z prawem”.

Poniżej podsumowujemy najważniejsze, naszym zdaniem, wnioski dotyczące standardu należytej staranności w kontekście art. 11o ust. 1b, płynące z lektury projektu objaśnień:

  • przy dokonywaniu transakcji z podmiotami niepowiązanymi wystarczające jest pozyskanie przez podatnika oświadczenia wiedzy od drugiej strony transakcji, z którego wynika, że ta druga strona transakcji nie dokonuje żadnych rozliczeń, w roku podatkowym podatnika, z podmiotem rajowym.
  • Oświadczenie powinno być uzyskane na piśmie, po zakończeniu roku podatkowego – w praktyce może to powodować ogromne problemy z wywiązaniem się z obowiązków dot. należytej staranności, ponieważ niepowiązani kontrahenci mogą nie być skłonni do udzielania tego typu informacji, objętych tajemnicą handlową, zwłaszcza po finalizacji transakcji.
  • Ryzyko odmowy złożenia oświadczenia dotyczy w szczególności kontrahentów zagranicznych, których nie obowiązują polskie przepisy i nie istnieje żadne narzędzie przymusu takiego zagranicznego kontrahenta do udzielenia polskiemu niepowiązanemu przedsiębiorcy informacji nt. dokonywanych rozliczeń.

Poniżej rozpatrujemy możliwe scenariusze dot. pozyskania oświadczenia:

a) Pozyskanie od kontrahenta oświadczenia, że nie dokonywał w roku obrotowym rozliczeń z „rajami podatkowymi”:

Pomimo użycia w objaśnieniach definitywnego zwrotu „wystarczające jest pozyskanie oświadczenia”, MF zaznacza, że „nie można przyjąć, że dochowano należytej staranności, w sytuacji, gdy podatnikowi dostępne są informacje, na podstawie których wiedział lub powinien był wiedzieć, że otrzymane oświadczenie jest niezgodne z rzeczywistością [...] przy wątpliwościach co do zgodności oświadczenia z rzeczywistością (rzetelności oświadczenia), wymóg dochowania należytej staranności oznacza konieczność dalszej weryfikacji istotnych dla objaśnianego przepisu okoliczności”.

Pomimo przerzucenia ciężaru dowodowego na podatnika, ustawodawca nie zapewnia wskazówek ani narzędzi służących dochowaniu standardu należytej staranności. Ponieważ oświadczenia mają być pozyskiwane ex post, rok 2022 będzie pierwszym, w którym będziemy obserwowali praktyczne skutki wprowadzonego przepisu, tym samym nie sposób przewidzieć jakie podejście do tego zagadnienia przyjmą organy skarbowe.

b) Pozyskanie od kontrahenta oświadczenia, że miał w roku obrotowym rozliczenia z „rajami podatkowymi”:

MF wyjaśnia, że „dla podważenia domniemania konieczne jest wykazanie okoliczności przeciwnej, tj. tego, że rzeczywisty właściciel nie jest podmiotem rajowym” – niestety tego, jakie środki będą wystarczające dla obalenia domniemania MF nie wskazuje.

W naszej ocenie, odwoływanie się przepisu art. 11o do funkcjonującej w Ustawie o CIT definicji ogólnej rzeczywistego właściciela powinno umożliwiać obalenie domniemania poprzez ustalenie (np. poprzez uzyskanie potwierdzenia pisemnego od kontrahenta), że rzeczywisty właściciel ma siedzibę na terytorium państwa innego niż „raj podatkowy”. Jednakże ta kwestia nie została doprecyzowana w projekcie objaśnień. Niezależnie, ustalenie rzeczywistego właściciela nie jest łatwym procesem, ponadto także w tym przypadku jesteśmy zdani na dobrą wolę naszego kontrahenta.

c) Kontrahent odmawia podpisania oświadczenia:

MF nie odnosi się do powyższej hipotezy. Podejście ostrożnościowe nakazywałoby uznać, że podatnik automatycznie wpada w reżim obowiązków z zakresu TP, nawet jeśli na podstawie ogólnie dostępnych informacji nie wynika, aby jego kontrahent miał transakcje rajowe.

  • Standard należytej staranności ma charakter stopniowalny: względem transakcji z podmiotami powiązanymi weryfikacja powinna być szersza (obejmować m.in. weryfikację dokumentacji TP, sprawozdań finansowych kontrahentów czy struktury kapitałowej Grupy).

Konsultacje podatkowe dotyczące projektu objaśnień zakończyły się 20 kwietnia 2021 r. Warto mieć na uwadze, że niejednokrotnie obserwowaliśmy przypadki, w których ostateczna treść objaśnień podatkowych w znacznym stopniu różniła się od pierwotnego projektu. Pozostaje liczyć na to, że w wyniku przeprowadzonych konsultacji podatkowych, ustawodawca zamieści w finalnej objaśnień konkretne rekomendacje w zakresie dochowaniu standardu należytej staranności.

Nie należy bagatelizować walki z nieuczciwą konkurencją. Niestety, biorąc pod uwagę powyższe, nasuwa się przykry wniosek, że także uczciwi podatnicy muszą poświęcać coraz więcej czasu na udowadnianie fiskusowi swojej dobrej woli, zamiast skupiać się na prowadzonej działalności gospodarczej, która to, na koniec dnia, generuje dochody Skarbu Państwa.

Podsumowanie

Z początkiem 2021 r. na polskich przedsiębiorców – także tych, którzy nie działają w ramach grup kapitałowych – zostały nałożone dodatkowe obciążenia administracyjne, za których spełnienie odpowiadają osobiście członkowie zarządu.

W celu zabezpieczenia przedsiębiorstwa i zarządu przed ryzykiem surowych kar w związku z niewywiązaniem się z obowiązków w zakresie cen transferowych za 2021 r., kluczowe znaczenie ma jak najszybsza identyfikacja transakcji jednorodnych, których wartość może przekroczyć na koniec roku 500 tys. zł netto oraz implementacja procedury badania rzeczywistego właściciela, np. w formie wprowadzenia odpowiednich zapisów do umów zawieranych z kontrahentami.

Więcej na ten temat powiemy podczas bezpłatnego szkolenia 24 czerwca, które poświęcimy obowiązującym od 1 stycznia 2021 r. przepisom rozszerzającym obowiązki z zakresu cen transferowych dla podmiotów niepowiązanych. Zarejestruj się już dziś!

Karolina Górniak, Senior Analyst w Enodo Advisors

Pozostałe aktualności

27.05.2021

Webinarium: VAT a kary umowne i odszkodowania w branży budowlanej

Serdecznie zapraszamy na bezpłatne szkolenie poświęcone tematyce opodatkowania VAT-em kar umownych i odszkodowań w branży budowlanej. Z naszych obserwacji wynika, że zagadnienie to budzi wiele wątpliwości i praktycznych problemów, dlatego w trakcie spotkania omówimy nie tylko aspekty prawne, ale przede wszystkim skoncentrujemy się praktycznych przypadkach.

Enodo
04.05.2021

Komu opłaca się pozostanie w spółce komandytowej – cz. 2

Objęcie spółki komandytowej opodatkowaniem CIT spowodowało ożywiony ruch na rynku restrukturyzacji spółek komandytowych (o zmianach pisaliśmy w I cz. artykułu). Wielu wspólników z obawy przed podwójnym opodatkowaniem zysków wypracowanych przez spółkę, stara się zrestrukturyzować swoją działalność. Są jednak i tacy, dla których optymalnym rozwiązaniem może okazać się kontynuacja działalności w dotychczasowej formie.

Enodo
08.04.2021

Webinarium: STRATEGIA PODATKOWA 2021. Jak się przygotować?

Serdecznie zapraszamy na webinarium poświęcone sporządzaniu i publikowaniu informacji o realizowanej strategii podatkowej. Przepisy, które weszły w życie 1 stycznia br. nałożyły na dużych podatników obowiązek raportowania, i to już za ubiegły, tj. 2020 rok.

Enodo
25.02.2021

Ceny transferowe, cz. 2 – rozliczenia za 2021 r.

W poprzednim artykule wskazaliśmy na co zwrócić uwagę w kontekście rozliczeń z podmiotami powiązanymi, dotyczących ubiegłego roku. W tej części przybliżamy najważniejsze zmiany w przepisach z zakresu cen transferowych, które weszły w życie w styczniu 2021 r.

Enodo
03.11.2020

Konfiskata prewencyjna: udowodnij własną „niewinność”

Jak wynika z pierwszej części artykułu o konfiskacie prewencyjnej, planowane rozwiązanie z jednej strony wpisuje się w pewien trend zmian w przepisach karnych i karno-skarbowych, stanowiąc niejako domknięcie systemu konfiskaty. Z drugiej strony, ten nowy instrument mający  przeciwdziałać ukrywaniu majątku pochodzącego z przestępstwa, może zawierać rozwiązania, które będą trudne do pogodzenia z podstawowymi zasadami praworządności oraz standardami ochrony podstawowych praw i wolności konstytucyjnych jednostki.

Enodo
23.10.2020

SLIM VAT: nowe zasady ujmowania faktur korygujących

Jednym z rozwiązań upraszczających rozliczenia VAT w projekcie SLIM VAT[1] jest zmiana zasad ujmowania faktur korygujących zmniejszających oraz wprowadzenie do ustawy zasad ujmowania korekt zwiększających.

Enodo