Od 8 lipca 2026 r. zmieniają się zasady gry dla firm współpracujących w modelu B2B oraz na podstawie umów cywilnoprawnych. Wzmocnione zostaną kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy, co w praktyce może bezpośrednio wpłynąć na sposób, w jaki przedsiębiorcy organizują współpracę z kontraktorami. Nowelizacja w istotny sposób zmienia realia funkcjonowania działów HR i księgowości – zwłaszcza w organizacjach szeroko korzystających z modeli B2B i umów cywilnoprawnych w swojej działalności.
7 kwietnia 2026 r. w Dzienniku Ustaw została opublikowana nowelizacja Ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy wchodzą w życie 8 lipca 2026 r. – bez względu na skierowanie ustawy do kontroli następczej Trybunału Konstytucyjnego przez Prezydenta. W artykule prezentujemy najważniejsze zmiany.
Od 8 lipca 2026 r. inspektorzy PIP uzyskują uprawnienia umożliwiające:
- zakwestionowanie umów zlecenia, kontraktów menedżerskich oraz umów B2B,
- a w określonych przypadkach – stwierdzenie istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej (ze skutkiem na przyszłość).
Postępowanie kontrolne może obejmować:
- wydanie polecenia usunięcia naruszeń (w praktyce – dostosowania relacji do przepisów prawa pracy),
- a w razie jego niewykonania – wydanie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie w terminie 1 miesiąca.
Niezależnie od tego inspektor pracy może wystąpić do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy także za okresy wcześniejsze, co w określonych sytuacjach prowadzi do konieczności rozliczeń w zakresie PIT i ZUS. Oznaczać to może powstanie zaległości w PIT i ZUS za lata objęte orzeczeniem sądu po stronie przedsiębiorcy, który jako pracodawca powinien był działać jako płatnik.
Co to oznacza w praktyce?
Ta rewolucyjna zmiana zwiększy ekspozycję pracodawców i przedsiębiorców na skuteczne i szybkie kontrole organu administracji, mogące mieć znaczące konsekwencje finansowe i organizacyjne, w tym w zakresie PIT, ZUS.
W toku kontroli:
- inspektor PIP przeanalizuje dokumenty, procedury i faktyczny sposób organizacji pracy, a nie tylko same umowy.
Na skutek kontroli:
- Z prawno-podatkowego punktu widzenia przedsiębiorca będzie zobowiązany do pełnienia roli płatnika w odniesieniu do składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (włącznie z koniecznością rejestracji w ZUS pracowników w stosownych terminach).
- Będzie musiał również realizować obowiązki pracodawcy zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, obejmujące m.in:
- uporządkowanie kwestii urlopowych, ewidencji czasu pracy, benefitów,
- dostosowanie komunikacji z osobami dotychczas funkcjonującymi jako kontraktorzy,
- oraz współpracy z finansami i zarządem w zakresie konsekwencji organizacyjnych.
Nowe narzędzie po stronie przedsiębiorców
Nowelizacja wprowadza również możliwość wystąpienia o interpretację indywidualną Głównego Inspektora Pracy, potwierdzającą czy dany model współpracy stanowi stosunek pracy.
Interpretacja ta:
- jest wiążąca dla organów PIP,
- nie jest formalnie wiążąca dla przedsiębiorcy,
- zastosowanie się do niej wyłącza możliwość nałożenia sankcji w objętym nią zakresie.
Okres przejściowy – z istotnymi ograniczeniami
Ustawodawca przewidział 12‑miesięczny okres przejściowy, w którym dobrowolne dostosowanie relacji zatrudnienia do przepisów prawa pracy wyłącza odpowiedzialność za część wykroczeń przeciwko prawom pracownika wynikających z przepisów Kodeksu pracy. Warto jednak pamiętać, że rozwiązanie to nie eliminuje wszystkich potencjalnych skutków reklasyfikacji, w szczególności o charakterze podatkowym i ubezpieczeniowym.
Dlaczego warto zająć się tym już teraz?
Zmiany w ustawie o PIP zbiegają się z zapowiadanym zwiększeniem intensywności kontroli oraz rozszerzeniem wymiany danych pomiędzy PIP, ZUS i KAS. W praktyce oznacza to większą przewidywalność i skuteczność działań kontrolnych, zwłaszcza w podmiotach, w których modele B2B i umowy cywilnoprawne są szeroko wykorzystywane (m.in. w branżach takich, jak IT, finanse, farmacja).
Sprawdź swoją strukturę zatrudnienia przed 8 lipca!
Odpowiednio przeprowadzony przegląd pozwala zidentyfikować obszary ryzyka i uporządkować modele współpracy jeszcze przed wejściem w życie nowych regulacji.
Proponujemy wsparcie Państwa działalności polegające na:
- przeglądzie istniejącej w firmie struktury zatrudnienia, której efektem będzie raport wskazujący ryzyka oraz rozwiązania je minimalizujące;
- wsparciu w przygotowaniu się na ewentualną kontrolę PIP oraz wniosku o interpretację do Głównego Inspektora Pracy.
Jeżeli zainteresował Cię ten materiał – zapraszam do kontaktu!
Anna Cichoń, doradca podatkowy, Of Counsel w ENODO Advisors.